Meditatie

Twijfel is niet vreemd — sterker nog, het kan heel gezond zijn. Op internet bijvoorbeeld lijkt veel waar, maar we weten dat we kritisch moeten blijven. Ook in de wetenschap is twijfel belangrijk. De filosoof René Descartes maakte er zelfs een methode van: door te twijfelen kom je uiteindelijk tot wat wél zeker is. Toch werkt niet alles zoals de wetenschap. Zo zijn liefde, vriendschap en schoonheid waar maar op een manier die zich niet zo laat meten.

Stel iemand stuurt je het volgende liefdesgedicht: Deze gedachte laat ik varen in een bootje op weg naar jou, om te zeggen dat ik elke dag aan je denk en van je hou. Het zou toch heel vreemd zijn om vervolgens te vragen: welke kleur had dat bootje? Sommige waarheden kun je alleen met je hart begrijpen. 

In het evangelie horen we dat Jezus na zijn dood aan zijn leerlingen verschijnt. Thomas was er niet bij en gelooft het verhaal niet. Hij wil bewijs: hij wil de wonden van Jezus zien en voelen. Wanneer Jezus opnieuw verschijnt, toont hij die wonden, en Thomas roept uit: “Mijn Heer en mijn God.” Jezus zegt dan: “Gelukkig zijn zij die niet zien en toch geloven.”  

Door de eeuwen heen is dit verhaal verschillend uitgelegd. Ook op schilderijen van bijvoorbeeld Caravaggio, Peter Paul Rubens en Carl Bloch zie je drie visies: Thomas die serieus genomen wordt in zijn twijfel, Thomas die wordt uitgenodigd te geloven zonder bewijs, en een schuldbewuste Thomas vol berouw omdat hij twijfelde. Dat laat zien hoe wij zelf ook verschillend naar twijfel kijken: voor sommigen hoort het bij geloof, voor anderen is het gevaarlijk. 

Maar als je het bijbelverhaal zelf goed leest, valt iets op: Thomas wordt niet buitengesloten. De andere leerlingen sturen hem niet weg omdat hij twijfelt. Hij mag blijven, hij hoort erbij. En alleen al het feit dat dit verhaal in de Bijbel staat, laat zien dat twijfel een plaats heeft in het geloof en dat het vooral gaat om relatie en vertrouwen. Want Thomas wil eerst bewijsmateriaal, maar zodra hij Jezus ziet, komt er geen wetenschappelijke conclusie — er komt een belijdenis: “Mijn Heer, mijn God.” Het draait om de ontmoeting niet om bewijsvoering. 

Tot zover lijkt het verhaal van Thomas vooral te gaan over twijfel en geloof. Toch kun je nog heel anders naar zijn vragen kijken. Namelijk dat Thomas vraagt naar zijn wonden omdat die wonden bij Jezus horen. Dat Hij is opgestaan, maar dat hij nog steeds ook degene is die gekruisigd werd. Geen opstanding zonder kruis. Daarom is het kruis hét symbool van het christendom geworden — opvallend eigenlijk, want het is een martelwerktuig. Toch zit daar de kern: God wordt niet zichtbaar in macht of succes, maar in kwetsbaarheid en liefde die kan lijden.  

Misschien wil Thomas daarom juist zijn wonden zien. Niet om sensatie, maar om de bevestiging: is dit werkelijk de gekruisigde? Hoort het lijden er nog bij? En het antwoord is ja. Dat is misschien wel het wonderlijkste van het christelijk geloof. Wij geloven niet in een verre, onaantastbare God of in een superheld die boven het leven staat. Wij geloven in een God die juist aanwezig is waar het pijn doet. Waar mensen gewond zijn door het leven — door verdriet, angst, eenzaamheid of verlies — daar wil God zijn. 

Het verhaal van Thomas vertelt ons dus: Jezus wordt herkend aan zijn wonden. En dat betekent ook dat hij juist naast ons wil staan in onze eigen wonden. Niet als iemand die alles wegtovert, maar als iemand die zegt: ik ga met je mee, ik begrijp je, ik ken de pijn. Kijk maar, zegt hij — en hij laat zijn handen zien. 

Daarom mogen ook wij met al onze vragen, twijfel en pijn bij hem horen. Want geloven betekent niet dat je alles zeker weet. Geloven betekent dat je durft te vertrouwen dat God juist daar aanwezig is waar het leven schuurt. En is dát niet het diepste geloof: niet dat alles verklaard wordt, maar dat we in onze kwetsbaarheid nooit alleen zijn. 

En misschien is dat wel wat we ook met Pinksteren vieren: dat die adem van God - ongrijpbaar, maar werkelijk aanwezig - ons zo dichtbij kan komen als onze eigen adem en ook wij mogen leven in zijn geest.

Geplaatst in Protestants KerkNieuws Gouda (19e jaargang, nr.5)

Afbeelding: De ontgelovige Thomas, c.a. 1601, Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610),
Olieverf op doek, 107×146 cm, Bildergalerie Potsdam